جان‌فدا، سند تاریخی همبستگی مردم ایران است

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی،  پویش «جان‌فدا» در ماه‌های گذشته به یکی از جلوه‌های قابل توجه مشارکت اجتماعی در ایران تبدیل شده است. این پویش که از ۹ فروردین‌ماه با هدف شکل‌دهی به شبکه‌ای از داوطلبان مردمی برای اعلام آمادگی در بزنگاه‌های حساس آغاز شد، در همان روزهای نخست با موج گسترده‌ای از همراهی روبه‌رو شد و شمار مشارکت‌کنندگان آن تا به امروز از مرز ۳۰ میلیون نفر گذشته است.

این مشارکت در ادامه، شکل‌های دیگری نیز به خود گرفت؛ از حضور اقشار مختلف مردم و ایرانیان خارج از کشور گرفته تا برگزاری رزمایش «دختران جان‌فدا» و اعلام تکمیل ۱۰۰۰ گردان آموزش نظامی و امدادی در کمتر از ۱۰۰ دقیقه. بر اساس اعلام ستاد مردمی این پویش، از میان ۳۱ میلیون ثبت‌نام‌کننده، ۳۲ درصد بانوان و ۶۸ درصد آقایان بوده‌اند و بیش از ۶۰ درصد مشارکت‌کنندگان کمتر از ۴۶ سال سن دارند.

در چنین شرایطی، پرسش اصلی فقط درباره تعداد ثبت‌نام‌کنندگان نیست؛ اینکه چنین مشارکتی از منظر اجتماعی چه معنایی دارد و درباره ظرفیت همبستگی در جامعه ایران چه می‌گوید؟ امان‌الله قرائی‌مقدم، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه، این مشارکت را در امتداد سابقه تاریخی ایرانیان در حفظ سرزمین و هویت ملی تحلیل می‌کند و معتقد است دفاع از وطن برای ایرانیان پدیده‌ای مقطعی و صرفاً احساسی نیست، بلکه ریشه‌ای تاریخی و عمیق دارد.

همبستگی ایرانیان برای حفظ وطن، ریشه‌ای تاریخی دارد

قرائی‌مقدم با اشاره به مشارکت گسترده مردم در پویش «جان‌فدا» می‌گوید: «این پیام مهمی از همبستگی تاریخی ایرانیان درباره کشورشان و حفاظت از سرزمین است؛ موضوعی که در طول تاریخ بارها خود را نشان داده است.»

او ادامه می‌دهد: «حتی زمانی که اعراب پیروز شدند، نتوانستند انسجام ملی، همبستگی ملی و فرهنگ ایران را از بین ببرند؛ برخلاف برخی کشورهای دیگر، مانند مصر، که با وجود سابقه تاریخی قوی، تحت تأثیر فرهنگ عرب قرار گرفتند. این نشان می‌دهد که مردم ایران در طول تاریخ، برای پایداری و حفظ وطن و میهن خود از هیچ چیزی فروگذار نکرده‌اند.»

این جامعه‌شناس با اشاره به جایگاه وطن در فرهنگ ایرانی تأکید می‌کند: «مردم ایران وطن را مادر و ناموس خود می‌دانند. بنابراین در طول تاریخ، با وجود جنگ‌هایی که دیگران بر ما روا داشتند، همین همبستگی ملی و میهنی باعث شد کشورمان را از گزند این‌گونه اجانب و بیگانگان محفوظ و مصون نگه داریم.»

او نقش چهره‌های فرهنگی و تاریخی را نیز در حفظ این هویت مهم می‌داند و می‌گوید: «در این راه کسانی چون فردوسی و شاعران و نویسندگان دیگر نیز خدمت کردند. همچنین مسئله تمامیت ارضی، پایداری و دفاع از کشور، چه در دوره جنگ هشت‌ساله که از سوی رهبر امام خمینی(ره) مطرح و دنبال شد و چه پس از آن از سوی حضرت آقا، همواره مورد تأکید و پیگیری بوده است. این نشان می‌دهد که مردم ایران در راه پاسداری از وطن و کشور از هیچ چیزی فروگذار نیستند.»

«جان‌فدا» پیامی فراتر از یک ثبت‌نام

قرائی‌مقدم با اشاره به حضور گسترده مردم در پویش «جان‌فدا» می‌گوید: «همان‌طور که در این ۲۰۳ روز مردم شب‌ها در خیابان هستند، وقتی اعلام شد جان‌فداهای کشور برای تشکیل گردان‌های مقاومت ثبت‌نام کنند، ۳۱۳ هزار نفر در عرض ۱۰۰ دقیقه ثبت‌نام کردند که دختران و زنان هم سهم بسیار عمده‌ای داشتند.»

او این میزان مشارکت را حامل پیامی روشن برای دیگر کشورها می‌داند و تأکید می‌کند: «این مشارکت نشان می‌دهد که مردم ایران، حتی اگر با سخت‌ترین شرایط معیشتی و زندگی مواجه باشند، حاضر نیستند حتی یک ذره از خاک وطن خود را در اختیار بیگانگان قرار دهند. این مردم در دفاع از سرزمین خود، همبستگی ملی و میهنی دارند.»

این جامعه‌شناس در ادامه به بازتاب‌های بین‌المللی پویش اشاره می‌کند و می‌گوید: «این پویش بازتاب‌های جهانی هم داشته و حتی روسای برخی کشورها در همان اوایل به این پویش واکنش نشان دادند. وی ادامه داد: بخاطر اوضاع داخلی در ایران عده‌ای در غرب فکر می‌کردند همه چیز از هم می‌پاشد، ولی خیر! این برداشت اشتباه بود چون بلعکس داریم می‌بینیم جامعه ایران در حال منسجم‌تر شدن هست. »

او اظهارداشت: «تمام دنیا، نه فقط کشورهای همسایه، اعراب، ترکیه و روسیه، بلکه کشورهای اروپایی و حتی آمریکایی‌ها نیز از این مسئله عبرت گرفته‌اند. امروز اخبار نشان می‌دهد که ترامپ در چاله‌ای افتاده که نمی‌تواند از آن خارج شود. در ماجرای تنگه هرمز، حمله به میناب، و همچنین حمله به عروسی در سیریک و کشته شدن مردم، ایرانیان نشان دادند که برایشان هیچ‌چیز جز میهن اهمیت ندارد.»

«حفظ وطن» احساسی زودگذر نیست

در تحلیل چرایی این مشارکت گسترده، یکی از پرسش‌ها این است که آیا چنین موجی می‌تواند صرفاً محصول هیجان و احساسات مقطعی باشد یا ریشه در لایه‌های عمیق‌تری از هویت جامعه ایرانی دارد. قرائی‌مقدم، این برداشت را درباره پویش «جان‌فدا» نمی‌پذیرد و معتقد است پیوند ایرانیان با مفهوم وطن، فراتر از یک واکنش لحظه‌ای و عاطفی است.

این جامعه‌شناس در این‌باره می‌گوید: « ممکن است در مورد مسائل دیگر چنین هیجاناتی شکل بگیرد، اما در خون ایرانی، حفظ و پاسداری از وطن رسوب کرده است. ایران با سابقه ۹ هزار ساله، درباره وطن با احساسی آنی، لحظه‌ای و عاطفی مواجه نیست.»

او ادامه می‌دهد: «مردم ایران در هر شرایطی از وطن خود دفاع می‌کنند. این احساسی نیست که با بادی بیاید و برود و مردم را تحت تأثیر قرار دهد. همه مردم ایران وطن را ناموس و مادر خود می‌دانند و از آن با عنوان «مادر وطن» یاد می‌کنند. بنابراین من این دیدگاه را که این مسئله صرفاً احساسی باشد، قبول ندارم.»

از اعراب و مغول تا روایت‌های تاریخی از ایران

قرائی‌مقدم در ادامه، برای توضیح ریشه‌های تاریخی این نگاه، به نقش فردوسی در حفظ هویت ایرانی اشاره می‌کند و می‌گوید: «مردم ایران از زمانی که فردوسی برای دفاع از میهن و حفظ این هویت قدم برداشت، این مسیر را ادامه دادند. حتی سردبیر روزنامه «الاعراب» در زمان خود، در پاسخ به این پرسش که چرا مصر با وجود چنین قدمت تاریخی، تحت تأثیر فرهنگ عرب قرار گرفت، گفته بود: «ما فردوسی نداشتیم».»

او با اشاره به نوشته ابن‌خلدون در کتاب «العبر و دیوان المبتدا و الخبر فی ایام العرب» نیز می‌گوید: «ابن‌خلدون نوشته است ایرانیان هزار سال حکومت کردند، بدون اینکه حتی یک روز به ما احتیاج داشته باشند؛ در حالی که ما بدون اینکه یک روز به آنها احتیاج داشته باشیم، نتوانستیم کشور را اداره کنیم. این حرف من نیست؛ حرف تاریخ است.»

او با اشاره به دیگر منابع تاریخی مورد استناد خود ادامه می‌دهد: «به کتاب‌های تاریخی نیکولسکی و چایکوفسکی روسیه رجوع کنید. در میان ایرانیان، حفظ و پاسداری از میهن با جان و خون آنها آمیخته است و وطن در وجودشان ریشه دارد.»

این جامعه‌شناس سپس به نمونه‌هایی از حوادث اخیر اشاره می‌کند و می‌گوید: «می‌بینید که مردم فرزندان خود را از دست داده‌اند؛ از ۱۶۸ شهید میناب گرفته تا کسانی که در آن عروسی و دامادی جان خود را از دست دادند و هزاران نفر دیگر. اما وقتی صحبت از وطن به میان می‌آید، همه این مسائل در درجه بعد قرار می‌گیرند. برای مردم، وطن در اولویت است و پس از آن، مسائل و مشکلات دیگر قرار می‌گیرد.»

کجای دنیا چنین مشارکتی را می‌بینید؟

قرائی‌مقدم در ادامه، گستره مشارکت در پویش «جان‌فدا» را نشانه‌ای از ظرفیت همبستگی اجتماعی در ایران می‌داند و می‌گوید: «این مشارکت به همه مردم دنیا پیام داد که ایرانیان، در طول این ۲۰۳ روز و با شکل‌گیری جمعیت جان‌فدایان ایران، از دختر و پسر خردسال تا پیرمرد ۸۰ ساله و جوانان، پای کار آمده‌اند و ثبت‌نام کرده‌اند. کجای دنیا چنین کاری را می‌بینید؟»

او در ادامه، با اشاره به مقایسه‌ای میان ایران و دیگر کشورها، می‌گوید: «امروز در آمریکا با آن همه تبلیغ و تأکید روان‌شناسان اجتماعی بر پاسداری از این کشور، شاهد مسائلی درباره سربازان آنها هستیم که در جبهه حضور پیدا نمی‌کنند یا فرار می‌کنند.»

این جامعه‌شناس در جمع‌بندی این بخش از سخنان خود تأکید می‌کند: «به نظر من، این مشارکت به یک سند تاریخی تبدیل شد؛ سندی که نشان داد مردم ایران در راه حفظ کشورشان تا کجا ایستادگی می‌کنند.»

مردم ایران کشورشان را رها نمی‌کنند

قرائی‌مقدم در بخش پایانی سخنان خود، این مشارکت را پیامی برای دیگر کشورها می‌داند و می‌گوید: «مردم ایران به همه پیام دادند که باید مراقب باشند. امروز ایران به عنوان یک قدرت جهانی مطرح است و این موضوع در سازمان ملل نیز مطرح شده است.»

او در ادامه با تأکید بر جایگاه ایران در معادلات جهانی، می‌گوید: «ایران امروز به عنوان یک قدرت جهانی مطرح است و این سابقه تاریخی بزرگی برای کشور رقم زده است. این مسئله برای دیگران نیز عبرتی شد که مبادا به این کشور حمله کنند؛ زیرا مردم ایران مردمی نیستند که از کشورشان فرار کنند یا سرزمین خود را رها کنند.»

 منبع: ایرنا