تحلیل عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) از تداوم تجمعات شبانه مردم «جانفدا»؛
خیابانها پس از گذشت بیش از یک ماه از آتشبس، همچنان صحنه تجمع مردمی است؛ حضوری که بسیاری تصور میکردند با پایان درگیریهای نظامی فروکش کند.
به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، خیابانها پس از گذشت بیش از یک ماه از آتشبس، همچنان صحنه تجمع مردمی است؛ حضوری که بسیاری تصور میکردند با پایان درگیریهای نظامی فروکش کند. این در حالی است که جامعه همزمان با گرانیها، فشارهای اقتصادی و دشواریهای پساجنگ دستوپنجه نرم میکند، اما بخش قابل توجهی از مردم همچنان پای کار نظام ایستادهاند و حضور خود را در میدان حفظ کردهاند؛ حضوری که نشان میدهد برای بخشی از جامعه، مسئله تنها یک رخداد مقطعی سیاسی یا امنیتی نیست، بلکه نوعی احساس مسئولیت تاریخی و ملی در میان است.
البته همین حضور وفادارانه، مسئولیت مسئولان را نیز سنگینتر میکند؛ چراکه مردمی که در سختترین شرایط اقتصادی همچنان در صحنه ماندهاند، انتظار دارند مشکلاتشان با جدیت بیشتری مورد توجه قرار گیرد. در عین حال، این حضور اجتماعی نباید تحتتأثیر جریانهایی قرار گیرد که یا فهمی سطحی از کنش انقلابی دارند یا تلاش میکنند از فضای جنگ برای اختلافافکنی و تضعیف انسجام ملی بهره ببرند.
در همین چارچوب، چندی پیش محمدرضا طاهری در تجمع میدان انقلاب اسلامی اعلام کرد که رهبر معظم انقلاب، آیتالله سیدمجتبی خامنهای، اخیراً موکداً به حجتالاسلام محمدجواد حاجعلیاکبری، امام جمعه موقت تهران و حجتالاسلام محمد قمی، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی فرمودهاند: «به مردم بگویید تضعیف یا توهین به دولت یا سایر مسئولانی که هر یک عهدهدار مأموریتهای حساسی هستند، بهویژه در زمان جنگ، خط قرمز امام شهید و امام حاضر محسوب میشود و البته این امر منطقی و عقلانی هیچ منافاتی با نقد دلسوزانه ندارد.»
رهبر معظم انقلاب همچنین در سخنانی دیگر، استمرار حضور مردم را یکی از ارکان اقتدار امروز ایران توصیف کرده و فرمودهاند: «آنچه در وهله کنونی، برای نیل به این شعار و هدف راهبردی رهبر شهید ضروری مینماید، استمرار حضور مردم عزیزمان همانند چهل روزی است که پشت سر گذاشتند. این حضور یک رکن مهم از منزلتی است که اینک ایران مقتدر در آن استقرار یافته است.»
در چنین فضایی، دکتر مجید بذرافکن، عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) و معاون سابق فرهنگی و اجتماعی سپاه در گفتوگویی تفصیلی با همشهری، تلاش میکند استمرار این حضور اجتماعی را از منظر تاریخی، اجتماعی، دینی و سیاسی تحلیل کند؛ حضوری که به باور او، بیش از آنکه یک واکنش هیجانی باشد، ناشی از «عظمت جنگ» و «درک تاریخی ملت ایران» است.
عظمت جنگ، جامعه را در میدان نگه داشته است
مجید بذرافکن، عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) و معاون سابق فرهنگی و اجتماعی سپاه با اشاره به ابعاد حمله آمریکا به ایران تأکید میکند که برای تحلیل رفتار اجتماعی مردم، ابتدا باید «اندازه واقعی مسئله» را فهمید. او میگوید:«جامعه ایران با یک تنش محدود مرزی مواجه نشده، بلکه با جنگی تمامعیار روبهرو بوده است؛ جنگی که از نظر حجم، سطح درگیری و آثار منطقهای و جهانی، قابل مقایسه با بسیاری از رخدادهای تاریخی نیست.»
او توضیح میدهد :«وقتی ارتش آمریکا وارد مرکز ایران میشود و عملیاتی را در چنین سطحی طراحی میکند، طبیعی است که جامعه واکنشی فعال و مستمر از خود نشان دهد.جامعه ایرانی اکنون در حال مواجهه مستقیم با پیامدهای واقعی جنگ است؛ از مسئله تنگه هرمز و امنیت انرژی جهان گرفته تا تبعات اقتصادی، کشاورزی و امنیتی که پیش از این صرفاً در حد تحلیل و تخمین مطرح میشد.»
او تأکید میکند: «وقتی چنین مسئلهای وارد صحنه تاریخ، خبر و روایت میشود، طبیعی است که جامعهای که خود موضوع این ماجراست، واکنش فعال نشان دهد. ما هنوز هم انتظار داریم رسانهها و مطبوعات، ابعاد بزرگ این جنگ را بیشتر برای مردم باز کنند.»
حافظه تاریخی ایرانیان هنوز زنده است
بذرافکن در ادامه، یکی از مهمترین دلایل استمرار حضور مردم را «حافظه تاریخی ملت ایران» میداند. او یادآور میشود که جامعه ایرانی، جامعهای تاریخفهم و تاریخشناس است و همین مسئله باعث میشود در بزنگاههای جنگی، خاطرات تاریخی دوباره زنده شوند.
او با اشاره به هشت سال دفاع مقدس میگوید: «اینکه یک ملت هشت سال در میدان جنگ باقی بماند، خود نشاندهنده حوصله تاریخی این ملت برای مقاومت است. جنگ جهانی دوم چهار سال طول کشید اما ایران هشت سال جنگید.»
به باور او، ماندن مردم در خیابانها و میدانها، ادامه همان روحیه تاریخی است؛ روحیهای که هنوز «وضعیت جنگی» را ترک نکرده و احساس میکند مسئولیت تاریخی بر دوش دارد.
او تصریح میکند: «این حضور، برآمده از بزرگی جنگ است. عظمت جنگ است که ملت را در صحنه نگه میدارد.»
«جانفدا»؛ فراتر از یک پویش رسانهای
بذرافکن در بخش دیگری از این گفتوگو، به پویش «جانفدا» میپردازد و معتقد است این پویش با کمپینهای رایج رسانهای تفاوت ماهوی دارد.
او میگوید:«پویشها و کمپینها معمولاً عمر کوتاهی دارند و در فضای رسانهای شکل میگیرند، اما مسئله «جانفدا» متفاوت است؛ زیرا با یک وضعیت واقعی و عینی مواجه هستیم.»
به گفته او، کسانی که در این پویش ثبتنام میکنند، احساس میکنند ممکن است هر لحظه نیاز باشد وارد میدان شوند، سلاح به دست بگیرند و ایفای نقش کنند. همین مسئله، «جانفدا» را از یک رفتار تبلیغاتی صرف جدا میکند.
بذرافکن توضیح میدهد: «اینجا دیگر صرفاً یک پویش رسانهای یا بازاریابی سیاسی در کار نیست. مردم با یک واقعیت مواجه شدهاند؛ با بمباران، موشک، شهادت و جنگ واقعی.»
او معتقد است اگر قرار باشد «جانفدا» به روایتی ماندگار تبدیل شود، باید از فضای نمایشی و کارناوالی فاصله بگیرد و بیشتر بر معانی عمیق مسئولیت، ایثار و آمادگی ملی تکیه کند.
مردم، مانع اصلی حمله دوبارهاند
معاون سابق فرهنگی و اجتماعی سپاه در ادامه، استمرار حضور مردم را نهفقط یک حرکت نمادین، بلکه عاملی بازدارنده در برابر تکرار حملات میداند. او میگوید: «تنها چیزی که باعث شده حمله بعدی به تعویق بیفتد، حضور مردم است. هیچ چیز دیگری تغییر نکرده جز حضور مردم.»
به اعتقاد او، همین حضور مردمی است که هزینه حمله مجدد را برای دشمن بالا میبرد و نوعی بازدارندگی اجتماعی ایجاد میکند.
بذرافکن همچنین تأکید میکند:« حضور مردم، در نسبت با عملکرد دولت نیز نقش تقویتکننده دارد؛ همانگونه که در دوران کرونا، حضور نیروهای مردمی موجب تقویت روحیه و کارآمدی کادر درمان شد.»
او میگوید:« در شرایط فعلی نیز مردم میتوانند در حوزههایی مانند مدیریت مصرف، همراهی اجتماعی، تقویت خدمات عمومی و حمایت از کارگزاران کشور نقشآفرینی کنند.»
فهم دینیِ حضور مردم، مهمتر از تحلیلهای روزمره است
بذرافکن معتقد است مهمترین مسئله در استمرار این حضورها، ایجاد «فهم دینی» از مسئولیت مردم است؛ فهمی که از تحلیلهای روزمره سیاسی و حتی صرفاً جنگی مهمتر است.
او تأکید میکند :« در تاریخ انبیا و ائمه، همواره مسئله «بودن یا نبودن مردم» تعیینکننده بوده است. از حضرت موسی(ع) تا ائمه معصومین(ع)، همه تحولات تاریخی در نسبت با حضور مردم معنا پیدا کرده است.
او میگوید: «مردم باید احساس کنند بود و نبودشان، کیفیت حضور و کیفیت غیبتشان، میتواند تاریخ را تغییر دهد. این همان درک انقلابی از مسئولیت مردمی است.»
به باور او، نهادهایی مانند سازمان تبلیغات اسلامی و حوزههای علمیه، وظیفه دارند این فهم عمیق را برای جامعه تبیین کنند و سطح بصیرت عمومی را ارتقا دهند.
ضمانت واقعی در برابر آمریکا، ترس دشمن از مردم است
بذرافکن در پایان، مسئله مذاکرات و تعهدات آمریکا را نیز در نسبت با حضور مردم تحلیل میکند و معتقد است هیچ تضمینی برای پایبندی آمریکا به تعهداتش وجود ندارد، مگر قدرتی که او را مجبور به تمکین کند.
او تصریح میکند: «تنها ضمانت، ترس دشمن از ایران و ایرانی است؛ ترس از حکومت جمهوری اسلامی و ترس از قدرت مردم. این قدرت نیز چیزی نیست جز همان حضور مردمی که باید هم از نظر کیفی و هم کمی تقویت شود.»
عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) تأکید میکند :« اثر حضور مردم بسیار فراتر از تأثیرگذاری بر روند مذاکرات است و حتی میتواند مانع جنگ و تهاجم دوباره شود.حضور مردم باید واقعی باشد. ما از مردم انتظار فهم عمیق داریم، نه صرفاً افزایش عدد جمعیت. آنچه تاریخ را ورق میزند، همین حضور آگاهانه و مسئولانه مردم است.»
منبع: همشهری آنلاین
1405/03/03